Ειδησεογραφικό site

Αμφίπολη: Νέος γρίφος για τους αρχαιολόγους το κεφάλι της Σφίγγας – Νέο 3D βίντεο για τον τάφο-«Κατά 95% ο τρίτος θάλαμος είναι ο τελευταίος», λέει ο ακαδημαϊκός Μ.Τιβέριος – Αρβελέρ: Ο Κάσσανδρος έχει ταφεί στην Αμφίπολη

58

Σε μια νέα μεγάλη ανακάλυψη προχώρησε η ομάδα των αρχαιολόγων που διεξάγει την ανασκαφή στον τάφο της Αμφίπολης.

Αυτή τη φορά, οι έρευνες στον τρίτο ταφικό θάλαμο οδήγησαν στην ανακάλυψη της κεφαλής της μίας από τις δύο Σφίγγες, Που κοσμούσαν την είσοδο του εντυπωσιακού τάφου.

Η στροφή της προς τον θεατή, τα αρμονικά, νεανικά αλλά γυναικεία χαρακτηριστικά, κυρίως όμως η ανεξιχνίαστη έκφραση, καθιστούν αξιοθαύμαστο και εξίσου αξιοπερίεργο το τελευταίο εύρημα της ανασκαφής στον τάφο της Αμφίπολης.

Το κεφάλι της Σφίγγας, με το οποίο αποκαθίσταται η μορφή των αγαλμάτων που δεσπόζουν στην είσοδο του μνημείου, είναι σμιλεμένο με τέτοιο τρόπο στο μάρμαρο ώστε να στρέφεται προς τον επισκέπτη.

Ένα πρώτο συμπέρασμα είναι το αυτονόητο, ότι οι Σφίγγες του πρώτου διαφραγματικού τοίχου δεν ήταν αντικρυστές. Κοίταζαν προς τα έξω και επιβάλλονταν με την παρουσία και το ύφος τους σε όποιον ετοιμαζόταν να εισέλθει στο μνημείο.

Ακριβώς επειδή πρόκειται για τάφο, οι Σφίγγες δεν κοίταζαν η μία την άλλη, αλλά έστρεφαν το βλέμμα τους στον έξω κόσμο: με απορία, με νοσταλγία, με διάθεση να δηλώσουν ότι απαιτούν σεβασμό -η έκφραση του εντελώς ανθρωπόμορφου προσώπου τους είναι ανοιχτή σε κάθε ερμηνεία. Σε αυτό το στοιχείο έγκειται ο ακαταμάχητος μαγνητισμός που ασκούν -και σίγουρα ασκούσαν όσο βρίσκονταν στη θέση τους- στον παρατηρητή.

Σε απόλυτη συμμετρία με τις Καρυάτιδες του δεύτερου διαφραγματικού τοίχου, οι Σφίγγες, όπως πλέον γνωρίζουμε, έφεραν την «πόλο» στην κορυφή του κεφαλιού τους. Με τον ένθετο καλαθίσκο υποδύονταν το ρόλο των Καρυατίδων κατά κάποιο τρόπο, εφόσον και αυτές στήριζαν την καμάρα της οροφής.

Ταυτόχρονα όμως με την εξαιρετική εντύπωση που δημιουργεί το εύρημα των ανασκαφέων της Αμφίπολης, εγείρονται και τα πάγια, ακανθώδη ερωτηματικά. Διότι το υπέροχο κεφάλι της ανατολικής (δεξιάς, κοιτάζοντας από έξω προς τα μέσα) Σφίγγας, επαναφέρει το σενάριο που όλοι απεύχονται από την αρχή της ανασκαφής, δηλαδή αυτό της εισβολής τυμβωρύχων στον Τύμβο Καστά.

Είναι προφανές ότι το κεφάλι της Σφίγγας δεν θα μπορούσε να έχει τοποθετηθεί εκεί κατά τη διάρκεια της κατασκευής του μνημείου. Κάτι τέτοιο θα στερούνταν παντελώς νοήματος. Το πιθανότερο είναι ότι μεταφέρθηκε σε δεύτερο χρόνο και αφού είχαν συντελεστεί καταστροφές στο εσωτερικό του Τύμβου, από φυσικές ή μη αιτίες. Επιπλέον το κεφάλι αφέθηκε μπροστά στο κατώφλι του ταφικού θαλάμου, αφού προηγουμένως ο συγκεκριμένος χώρος είχε επιχωθεί («μπαζωθεί»).

Επί του παρόντος είναι εξαιρετικά δύσκολο να γίνει μια «αναπαράσταση» των ενεργειών, τόσο των εισβολέων που ενδεχομένως αποκεφάλισαν τα αγάλματα της εισόδου, όσο και εκείνων που προσπάθησαν να περισώσουν ό,τι μπορούσαν, είτε από περαιτέρω βανδαλισμούς, είτε από την αρπαγή.

Το εάν θα βρεθεί και το δεύτερο κεφάλι, της δυτικής Σφίγγας, είναι κάτι για το οποίο επί του παρόντος δεν γίνεται καμία εικασία από την επικεφαλής της ανασκαφής, την κα Κατερίνα Περιστέρη.

Η εργασία της αποχωμάτωσης συνεχίζεται στον τρίτο θάλαμο, με τη μέγιστη προσοχή αλλά με σταθερό ρυθμό. Το ύψος της επίχωσης παραμένει μεγάλο, περί τα 2.5 μέτρα, φαίνεται όμως ότι αναμένονται πολύ ενδιαφέρουσες εκπλήξεις -και μάλιστα σύντομα.

Αναλυτικά η ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού
Συνεχίζονται οι ανασκαφικές εργασίες από την ΚΗ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, στον Τύμβο Καστά, Αμφίπολης.

Το Σάββατο (18/10) και τη Δευτέρα (20/10) προχώρησε η ανασκαφή σε όλη την επιφάνεια στο εσωτερικό του τέταρτου χώρου (4,5Χ6μ.) και σε βάθος μέχρι 5,20 μ. από την κορυφή της θόλου.

Σήμερα, πραγματοποιήθηκε δοκιμαστική τομή (2Χ2μ.), στην είσοδο του τέταρτου χώρου, και σε βάθος 0,45μ.

Μπροστά στην είσοδο, στο χώρο αυτό, αποκαλύφθηκαν δυο τμήματα, από το δυτικό θυρόφυλλο, τα οποία και συνανήκουν .  Το πρώτο έχει διαστάσεις 0,89Χ1,49Χ0,15 και το δεύτερο 0,89Χ1,30Χ0,15.

Επίσης, αποκαλύφθηκε το βόρειο τμήμα του μαρμάρινου κατωφλίου, το οποίο έχει συνολικά μήκος 2,15μ. πλάτος 1,6μ. και πάχος 0,25μ..

Φέρει κυρτές βαθύνσεις, για την ένθεση των μεταλλικών τροχιών που διευκολύνουν την κίνηση των μαρμάρινων θυροφύλλων. Όπως προκύπτει από την συγκεκριμένη τομή, εδώ υπήρχε δάπεδο από πωρόλιθους, που έφεραν λευκό επίχρισμα. Εκατέρωθεν του κατωφλίου εντοπίστηκαν, κατά χώραν, οι πωρόλιθοι του δαπέδου. Στην ανατολική πλευρά της τομής το δάπεδο φαίνεται ότι έχει υποστεί καθίζηση, ενώ δυτικότερα το δάπεδο είναι κατεστραμμένο και οι λίθοι του πεσμένοι στο εσωτερικό της τομής.

Σε βάθος 0,15μ. από την επιφάνεια του κατωφλίου εντοπίστηκε και αποκαλύφθηκε το μαρμάρινο κεφάλι Σφίγγας. Είναι ακέραιο με ελάχιστη θραύση στη μύτη. Έχει ύψος 0,60 μ. Το κεφάλι ταυτίζεται και αποδίδεται στον κορμό της ανατολικής Σφίγγας, όπου ήταν ένθετο. Στρέφεται προς την είσοδο και φέρει πόλο.

Το κεφάλι της δυτικής Σφίγγας ακριβώς στη θέση όπου βρέθηκε. Εκτός από τη σπασμένη μύτη, είναι σχεδόν ακέραιο.

Εντύπωση προκαλούν τα έντονα, μάλλον σαρκώδη χείλη και η δυσερμήνευτη έκφραση του προσώπου.

Πυκνά, κυματιστά μαλλιά και ίχνη κόκκινου χρώματος. Μετά από την Περσεφόνη του ψηφιδωτού, άλλη μία (εις διπλούν) κοκκινομάλλα στον τάφο της Αμφίπολης;

Προσεγμένη κόμμωση, με λεπτή ταινία που συγκρατούν τα μαλλιά. Είναι εμφανής η συστροφή του λαιμού, ώστε η Σφίγγα να κοιτάζει προς τα έξω.

Στο κάτω μέρος του λαιμού σώζεται ακέραιη η διατομή της έδρασης στο σημείο ένθεσης στον κορμό της. Έχει κυματιστούς βοστρύχους, που φέρουν ίχνη κόκκινου χρώματος, οι οποίοι πέφτουν στον αριστερό ώμο της, ενώ συγκρατούνται από λεπτή ταινία. Πρόκειται για γλυπτό εξαιρετικής τέχνης. Βρέθηκαν, επίσης, θραύσματα από τα φτερά των Σφιγγών.

Τις επόμενες ημέρες έχει προγραμματιστεί η αφαίρεση πεσμένων πωρόλιθων από το εσωτερικό του τρίτου χώρου  καθώς και των τμημάτων της θύρας τα οποία περιγράψαμε. Συγχρόνως, θα ενισχυθούν οι υποστυλώσεις, προκειμένου να συνεχιστεί η ανασκαφική έρευνα στην υπόλοιπη έκταση του τρίτου χώρου.

«Κατά 95% ο τρίτος θάλαμος είναι ο τελευταίος», λέει ο ακαδημαϊκός Μ.Τιβέριος

Τα νέα ευρήματα του τάφου, όπως το μαρμάρινο κεφάλι της Σφίγγας που βρέθηκε προχθές στο δάπεδο στο κατώφλι του τρίτου θαλάμου, οδηγούν τους αρχαιολόγους στο να διατυπώνουν νέες εικασίες. Την ίδια ώρα επανέρχεται η άποψη ότι ο τρίτος θάλαμος του τάφου της Αμφίπολης είναι και ο ταφικός. Ο ακαδημαϊκός και ομότιμος καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο ΑΠΘ, Μιχάλης Τιβέριος, μιλώντας σήμερα στο «Εθνος» εκφέρει τη δική του άποψη στο μεγάλο ερώτημα «και τώρα τι; και τώρα ποιος», δηλώνοντας ότι την απάντηση θα τη δώσει η ανασκαφική ομάδα.

«Είναι βέβαιο, ωστόσο, ότι το επόμενο που περιμένουμε είναι να βρεθούμε μπροστά στον ταφικό θάλαμο, είμαι πεπεισμένος κατά 95% πως ο τρίτος θάλαμος είναι ο τελευταίος. Εκεί πιθανόν να βρεθεί θρόνος αν ο τάφος είναι γυναίκας ή νεκρικό κρεβάτι ή μια μαρμάρινη θήκη όπου τοποθετούνταν η χρυσή λάρνακα», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Τιβέριος.

«Αυτό το τελευταίο θα ήταν ευχής έργον για την αρχαιολογία, γενικά πάντως περιμένουμε να βρούμε ό,τι συνήθως υπάρχει σε μακεδονικούς τάφους. Επίσης, θα περιμένουμε και αγγεία που οι τυμβωρύχοι δεν αφαιρούσαν, γιατί δεν είχαν ιδιαίτερη αξία γι’ αυτούς», συμπληρώνει.

Τα σενάρια
Ο ακαδημαϊκός και ομότιμος καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο ΑΠΘ, Μιχάλης Τιβέριος, σε συνέχεια της συνέντευξής του στην εφημερίδα αναφέρει ότι «για πάρα πολλά χρόνια ο τύμβος Καστά ήταν αφημένος στις ορέξεις των αρχαιοκαπήλων, γεγονός που αποδεικνύεται από τις μεγάλες καταστροφές».

«Μέχρις εδώ που έχει φτάσει η ανασκαφή, η παρουσία τυμβωρύχων είναι εντονότατη, συνεχής και αδιάλειπτη για πολλά πολλά χρόνια», δήλωσε και πρόσθεσε: «Δεν χωρά αμφιβολία ότι οι τυμβωρύχοι αποκόλλησαν τα κεφάλια των Σφιγγών, τα οποία ήταν ένθετα, όπως και τα φτερά τους».

«Ένα σενάριο που μπορώ να σκεφτώ είναι ότι τα πήραν μαζί τους γιατί θα τα μετέφεραν στο σπίτι τους ως διακοσμητικά ή αποτροπαϊκά αντικείμενα. Αλλωστε, στο απώτερο παρελθόν οι δεισιδαιμονίες ήταν συνηθισμένο κοινωνικό φαινόμενο. Προχωρώντας ωστόσο προς το εσωτερικό, βρήκαν κάτι καλύτερο, πιο μεγάλης αξίας ή πιο σημαντικό γι’ αυτούς και παράτησαν το κεφάλι. Γι’ αυτό βρέθηκε τόσο μέσα, ενώ τυμβωρύχοι έσπασαν και τη μαρμάρινη θύρα που έχει βρεθεί σε κομμάτια στον τρίτο θάλαμο. Ηταν τόσο αποφασισμένοι να μπουν και να αρπάξουν πολύτιμα αντικείμενα, κυρίως σε χρυσό, που κατέστρεφαν χωρίς αιδώ ό,τι μπορούσε να σταθεί εμπόδιο στην παράνομη δράση τους. Για τους τυμβωρύχους το μνημείο δεν είχε καμιά ιστορική ή συναισθηματική ή πολιτιστική αξία. Ηταν ένας χώρος που θα τους απέφερε κέρδη, χρυσά αντικείμενα και άλλα», συνεχίζει, ενώ καταλήγει λέγοντας:

«Το γεγονός ότι διαφορετικά αντικείμενα εντοπίζονται σε διαφορετικά επίπεδα μέσα στο μνημείο, εξηγείται, κατά τους αρχαιολόγους, λόγω του ότι οι τυμβωρύχοι έδρασαν σε πολλές χρονικές περιόδους. Εμπαιναν, έπαιρναν και έφευγαν. Ηταν ένας χώρος ανοιχτός που είχε χώματα, γέμιζε και άλλα και η επιχωμάτωση συνεχιζόταν σε διαφορετικές χρονικές περιόδους».

Αρβελέρ: Ο Κάσσανδρος έχει ταφεί στην Αμφίπολη

Ο Κάσσανδρος, ο επίγονος του Μεγάλου Αλεξάνδρου και βασιλιάς της Μακεδονίας, καθώς και μέλη της οικογένειάς του θεωρεί η κυρία Ελένη Αρβελέρ ότι έχουν ταφεί στον Τύμβο Καστά της Αμφίπολης.

Στη σύντομη μελέτη της «Εικασίες, Βεργίνα-Αμφίπολη», ένα μικρό βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ερμής, η διάσημη βυζαντινολόγος καταθέτει την πλέον εύλογη -κατά την άποψή της- υπόθεση: Σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις και σε συνδυασμό με τις ιστορικές πηγές, μια προσωπικότητα με τα χαρακτηριστικά και τις ιδιαιτερότητες του Κασσάνδρου θα μπορούσε να είχε οραματιστεί και παραγγείλει ένα ταφικό μνημείο όπως αυτό της Αμφίπολης.

«Πιστεύω ότι η μεγαλοπρέπεια του μνημείου συνάδει με το χαρακτήρα του Κασσάνδρου, ο οποίος, ειρήσθω εν παρόδω, διακρινόταν για την ευρυμάθειά του, αλλά και για την εχθρότητά του απέναντι στον Μεγάλο Αλέξανδρο, με τον οποίο είχε έρθει σε σύγκρουση στη Βαβυλώνα. Να ονομάσω, λοιπόν, Κασσάνδρειον το μνημείο της Αμφίπολης;» γράφει η κυρία Ελένη Αρβελέρ.

Πριν καταλήξει στη θεωρία της περί Κασσάνδρου, την οποίαν διατυπώνει υπό μορφήν ρητορικού ερωτήματος, η κυρία Αρβελέρ γράφει: «Πού, άραγε, θάφτηκαν ο ίδιος ο Κάσσανδρος (πέθανε στα 297 π.Χ.) και η σύζυγός του, Θεσσαλονίκη; Νομίζω ότι είναι πολύ πιθανόν ο οικιστής -που είχε, μάλιστα, καταλάβει την Αθήνα και είχε γνωρίσει το κτιριακό μεγαλείο της- να ανέγειρε μεγαλοπρεπές, για την οικογένειά του, μαυσωλείο στην Αμφίπολη».

Προκειμένου να ενισχύσει την θεωρία της, η κυρία Αρβελέρ αναφέρεται σε ένα πιθανό σενάριο για τους τεχνίτες που προσελήφθησαν στην Αμφίπολη: «Η πολιτική του Δημήτριου Φαληρέα, ενάντια στην επίδειξη πλούτου και στην πολυτέλεια, θα στέρησε πολλούς Αθηναίους καλλιτέχνες από τους οικονομικά εύπορους πελάτες τους. Πράγμα που εξανάγκασε ίσως πολλούς καλλιτέχνες να εκπατριστούν και προς την ακμάζουσα τότε Μακεδονία. Μήπως ο Κάσσανδρος, που είχε τοποθετήσει τον Φαληρέα κυβερνήτη της Αθήνας, δέχτηκε στην αυλή του καλλιτέχνες Αθηναίους, όπως είχε συμβεί παλαιότερα, ας πούμε με τον Ευρυπίδη;»

Σημαντικό, επίσης, στοιχείο στο σύγγραμμα της κυρίας Ελένης Αρβελέρ αποτελεί η αναφορά της στο ενδεχόμενο του πολυάνδριου τάφου: «Μνημείο, πιθανώς, επιφανών νεκρών, δηλαδή ένα νεκροταφικό πολυάνδρειο, που ίσως σχετίζεται ιδιαίτερα με τους ναυάρχους του Μεγάλου Αλεξάνδρου, δεδομένου ότι από εκεί ξεκίνησε ο στόλος του στρατηλάτη, ή μάλλον ταφικό βασιλικό συγκρότημα; Το μνημείο της Αμφίπολης αποτελεί, αναμφισβήτητα, πολύτιμο ιστορικό τεκμήριο για τη μελέτη της Μακεδονίας, σε μια άκρως ενδιαφέρουσα εποχή».

Για την κυρία Αρβελέρ, πάντως, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι το μνημείο στον Τύμβο Καστά είναι αφιερωμένο σε πρόσωπο -ή πρόσωπα- τα οποία σχετίζονταν άμεσα με την Αμφίπολη. Και αυτά θα μπορούσαν να είναι, είτε οι τρεις ναύαρχοι του Μεγάλου Αλεξάνδρου (Νέαρχος, Πολυπέρχων, Λαομέδων) ή ο Κάσσανδρος, ο οποίος και ανέδειξε την πρώην αθηναϊκή αποικία σε σπουδαίο κέντρο της Μακεδονίας.

Τα σχόλια είναι κλειστά.