Το άγνωστο παρασκήνιο: Πώς ο Καραμανλής «άδειασε» στεγνά τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο

Ίδρυση ΝΔ: Όταν ο πολιτικός από τας Σέρρας άφησε τον Νέστορα της Δεξιάς να το μάθει από τις εφημερίδες

Υπάρχουν πολιτικές ιστορίες που υπερτερούν των πιο ευφάνταστων σεναρίων. Είναι από μόνες τους τόσο απίστευτες για να μοιάζουν πραγματικές. Μια από αυτές αφορά και τη γέννηση της Νέας Δημοκρατίας. Το 1974, ο Καραμανλής επέστρεψε στη μεταδικτατορική Ελλάδα και πήρε στα χέρια του την παράταξη της Δεξιάς, την οποία είχε αφήσει ακηδεμόνευτη 11 χρόνια αυτοεξοριζόμενος στο Παρίσι. Μάλλον του την πρόσφεραν στο πιάτο οι Αβέρωφ, Ράλλης, Τσάτσος και κάποιοι άλλοι. Έτσι πήρε την απόφαση ότι η ΕΡΕ τελείωσε. Ίσως είχε ζηλέψει τον Ανδρέα, ο οποίος είχε ιδρύσει το νεοσύστατο ΠΑΣΟΚ λίγες ημέρες πριν. Τέλος πάντων, ο Καραμανλής, ξεχνώντας να πάρει τηλέφωνο τον τέως και αποτάσσοντας από πάνω του το «γαλλικό» επίθετο Τριανταφυλλίδης, ίδρυσε καινούριο κόμμα με καινούριο όνομα, αδιαφορώντας για την ΕΡΕ που ο ίδιος είχε ιδρύσει το 1956. Η ίδρυση του νέου κόμματος συζητούνταν σε στενό κύκλο από τον Αύγουστο του ’74. Σε αυτόν συμμετείχαν εκτός του Καραμανλή οι Κωνσταντίνος Τσάτσος, Γεώργιος Ράλλης και Κωνσταντίνος Παπακωνσταντίνου. Οι εξελίξεις με τον δεύτερο «Αττίλα» καθυστέρησαν τους σχεδιασμούς του και, παρά τις όποιες επιφυλάξεις ή αντιρρήσεις διατυπώθηκαν, οι διεργασίες προχώρησαν.

Μόνο που υπήρχε μια μικρή λεπτομέρεια: Ο Καραμανλής αποφάσισε ένα πρωί τη διάλυση της ΕΡΕ και τη δημιουργία της Νέας Δημοκρατίας χωρίς να ενημερωθεί προηγουμένως ο Κανελλόπουλος, που επί έντεκα έτη διετέλεσε αρχηγός της και μάλιστα στις πιο δύσκολες περιόδους.

Ο Καραμανλής, βέβαια, είχε τον δικό του τρόπο. Δεν ήταν άνθρωπος που αγαπούσε τις πολλές κουβέντες. Αποφάσιζε και προχωρούσε. Οι υπόλοιποι απλώς πληροφορούνταν τις αποφάσεις.

Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος επρόκειτο να δηλώσει εμφανώς πικραμένος χρόνια αργότερα: «Θεωρούσα σωστότερο να ειδοποιηθώ ότι θα υπάρξει ένα νέο κόμμα. Ορθότερο όμως θεωρούσα επίσης να διατηρηθεί η ΕΡΕ και να αναλάβει την ηγεσία ο Καραμανλής, εφόσον ήθελε να αναμειχθεί και πάλι ενεργά στην πολιτική ζωή της χώρας. Δεν ειδοποιήθηκα από κανέναν. Τα έμαθα όλα από τις εφημερίδες.

»Κι αν υποθέσουμε ότι υπήρχαν πολλοί Έλληνες οι οποίοι κατέκριναν τις κυβερνήσεις της ΕΡΕ – κι αυτό δεν είναι υπόθεση μόνον, αλλά πραγματικότητα. Η ΕΡΕ μετά την 21η Απριλίου είχε προκαλέσει τον σεβασμό και την εμπιστοσύνη όλων με τον αγώνα της κατά της δικτατορίας.

»Επίσης, είχε συνεργαστεί στενά με την Ένωσιν Κέντρου. Στο διάστημα της δικτατορίας είχαμε βγάλει κοινές διακηρύξεις. Όλες αυτές οι δραστηριότητες είχαν προκαλέσει γενική αναγνώριση και δεν υπήρχε λόγος η ΕΡΕ να εξαφανιστεί από το πρόσωπο της γης και να προκύψει η ΝΔ.

»Αφού μάλιστα το μέγιστο τμήμα της ΝΔ απαρτίσθηκε από στελέχη της ΕΡΕ. Δημιουργήθηκε λοιπόν η ΝΔ. Εγώ όμως δεν έπρεπε να ειδοποιηθώ γι’ αυτό; Δεν ήρθε ούτε ένας τέως βουλευτής της ΕΡΕ. Δεν ήρθε κανένας από εκείνους που είχαν συνεργαστεί και αγωνιστεί μαζί μου για να μου ’πει: “Ξέρεις, αγαπητέ πρόεδρε, ιδρύθηκε η ΝΔ. Σε αγαπούμε, σε τιμούμε, αλλά θα πάμε εκεί”. Ούτε ένας! Είναι χαρακτηριστικό το φαινόμενο το οποίο σου επισημαίνω».

Στις 28 Σεπτεμβρίου 1974 ο Καραμανλής ανακοίνωσε τη δημιουργία της Νέας Δημοκρατίας, βάζοντας ουσιαστικά τέλος στην εποχή της ΕΡΕ. Το νέο κόμμα θα πατούσε πάνω στην παλιά παράταξη, αλλά θα επιχειρούσε να ανοίξει την πόρτα και σε νέες πολιτικές δυνάμεις.

Στις 4 Οκτωβρίου κατατέθηκε στον Άρειο Πάγο η δήλωση ίδρυσης της Νέας Δημοκρατίας. Το νέο κόμμα ήταν πλέον γεγονός. Και κάπως έτσι γράφτηκε μια από τις πιο ειρωνικές μικρές ιστορίες της Μεταπολίτευσης.

Η άγνωστη ιστορία πίσω από το όνομα και οι πρωταγωνιστές

  • Ο Πλυτάς, προδικτατορικός δήμαρχος Αθηναίων, εξέδιδε την περίοδο της δικτατορίας στο Λονδίνο, όπου είχε διαφύγει, μια εβδομαδιαία εφημερίδα. Σε αυτή θα αρθρογραφήσει στα τέλη Νοεμβρίου 1972 ο Λαμπρίας («Η λύση Καραμανλή»). Η εφημερίδα ονομαζόταν «Νέα Δημοκρατία». Η επικρατέστερη εκδοχή είναι ότι από εκεί προέκυψε η ιδέα της ονομασίας του κόμματος, ύστερα από σχετική πρόταση του Λαμπρία, άλλοι όμως λένε ότι η ιδέα ήταν του Τσάτσου.
  • Από τους πρώτους που συμμετείχαν στον νέο σχηματισμό, πέραν των Ράλλη, Τσάτσου, Παπακωνσταντίνου, Λαμπρία και Αβέρωφ (ο άνθρωπος που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην επιλογή Καραμανλή όταν κατέρρευσε το χουντικό καθεστώς), ήταν οι: Παπαληγούρας, Στράτος, Γ. Βαρβιτσιώτης, Αχ. Καραμανλής, Παπαδόγγονας, Μηναίος, Ευρυγένης, Έβερτ, Βουδούρης, Μοσχονάς, Φύσσας, Καρατζάς, Ανδριανόπουλος, Χατζηγάκης, Κοντογιαννόπουλος, οι (αποστάτες) Αλλαμανής, Στεφανάκης κ.ά.
  • Τέλος, εκτός ΝΔ θα μείνει και ο προερχόμενος από την Ένωση Κέντρου Κωνσταντίνος Μητσοτάκης, λόγω των έντονων τριβών που είχαν προκληθεί με την εμπλοκή του στην αποστασία του ’65. Τελικά, ο Μητσοτάκης ηγήθηκε μεταπολιτευτικά του Κόμματος Νεοφιλελευθέρων και εξελέγη βουλευτής το 1977, για να ενταχθεί στη ΝΔ έναν χρόνο αργότερα.