Η πλασμαφαίρεση ή θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος (Therapeutic Plasma Exchange – TPE) είναι μια εξειδικευμένη ιατρική διαδικασία κατά την οποία αφαιρείται το πλάσμα από το αίμα του ασθενούς και αντικαθίσταται με ειδικά υγρά υποκατάστασης. Στόχος δεν είναι ένας γενικός «καθαρισμός» του οργανισμού, αλλά η απομάκρυνση συγκεκριμένων ουσιών που κυκλοφορούν στο πλάσμα και μπορεί να συμβάλλουν στην εκδήλωση ή επιδείνωση μιας νόσου, όπως παθολογικά αυτοαντισώματα, ανοσοσυμπλέγματα ή άλλες πρωτεΐνες.
Το αίμα αποτελείται από ερυθρά αιμοσφαίρια, λευκά αιμοσφαίρια και αιμοπετάλια, τα οποία κυκλοφορούν μέσα στο πλάσμα, το υγρό τμήμα του αίματος. Το πλάσμα περιέχει νερό, πρωτεΐνες, ηλεκτρολύτες, ορμόνες, παράγοντες πήξης και αντισώματα. Σε ορισμένες ασθένειες, όμως, το ανοσοποιητικό σύστημα παράγει αντισώματα που στρέφονται εναντίον του ίδιου του οργανισμού και μπορούν να προκαλέσουν βλάβες σε νεύρα, νεφρούς, αγγεία, μύες ή άλλους ιστούς.
Κατά τη διαδικασία της πλασμαφαίρεσης, το αίμα του ασθενούς περνά μέσα από ειδικό μηχάνημα εξωσωματικής κυκλοφορίας, όπου διαχωρίζεται το πλάσμα από τα κυτταρικά στοιχεία. Τα κύτταρα επιστρέφουν στον οργανισμό, ενώ το πλάσμα που έχει αφαιρεθεί αντικαθίσταται συνήθως με λευκωματίνη ή, όταν υπάρχει συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη, με πλάσμα από δότη. Η επιλογή του υγρού αντικατάστασης εξαρτάται από τη νόσο και την κλινική κατάσταση του ασθενούς.
Η διάρκεια της συνεδρίας εξαρτάται από το σωματικό βάρος, τον όγκο πλάσματος που πρέπει να ανταλλαχθεί και τη συνολική κατάσταση του ασθενούς. Σε αρκετές περιπτώσεις χρειάζονται επαναλαμβανόμενες συνεδρίες, επειδή η πλασμαφαίρεση απομακρύνει ουσίες που ήδη κυκλοφορούν στο αίμα, αλλά δεν εμποδίζει από μόνη της τον οργανισμό να παράγει νέα παθολογικά αντισώματα.
Πιθανοί κίνδυνοι και παρενέργειες
Η πλασμαφαίρεση θεωρείται γενικά ασφαλής όταν πραγματοποιείται από εξειδικευμένη ιατρική ομάδα, αλλά, όπως κάθε εξωσωματική θεραπεία, μπορεί να συνοδεύεται από επιπλοκές.
Μεταξύ των συχνότερων είναι η πτώση της αρτηριακής πίεσης, η ζάλη, η αδυναμία και οι μεταβολές στα επίπεδα ασβεστίου εξαιτίας της χρήσης αντιπηκτικών ουσιών, όπως το κιτρικό. Μπορούν επίσης να παρουσιαστούν προβλήματα που σχετίζονται με τη φλεβική πρόσβαση, όπως αιμάτωμα, αιμορραγία ή λοίμωξη, ιδιαίτερα όταν απαιτείται κεντρικός φλεβικός καθετήρας.
Στην κλασική ανταλλαγή πλάσματος, μαζί με τις ανεπιθύμητες ουσίες μπορεί να απομακρυνθούν και χρήσιμες πρωτεΐνες, όπως ανοσοσφαιρίνες και παράγοντες πήξης. Όταν χρησιμοποιείται πλάσμα από δότη ως υγρό αντικατάστασης, υπάρχει επίσης πιθανότητα αλλεργικής ή άλλης αντίδρασης.
