Τα τελευταία τουλάχιστον 20 χρόνια, στο πολιτικό μας σύστημα αντιπαρατίθενται τρεις βασικές απόψεις για την τριτοβάθμια εκπαίδευση:
Η άποψη της ΝΔ για τη δυνατότητα ίδρυσης και λειτουργίας ιδιωτικών πανεπιστημίων κερδοσκοπικού χαρακτήρα με όρους ελεύθερης αγοράς.
Η θέση της παραδοσιακής Αριστεράς που επιμένει στην πλήρη απαγόρευση και τη διατήρηση της αποκλειστικότητας μόνο κρατικών πανεπιστημίων.
Η θέση του ΠΑΣΟΚ για έναν ενιαίο ακαδημαϊκό χάρτη, με βασικό πυλώνα τα ισχυρά δημόσια πανεπιστήμια, με δυνατότητα ίδρυσης και μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων με κοινά, αυστηρά ακαδημαϊκά κριτήρια για όλα τα ιδρύματα της χώρας.
Πριν από δύο χρόνια, η κυβέρνηση της ΝΔ με τον νόμο 5094/2024 δημιούργησε ένα θεσμικό μόρφωμα, τα Νομικά Πρόσωπα Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης (ΝΠΠΕ). Με το τέχνασμα αυτό παρέκαμψε το ισχύον άρθρο 16 του Συντάγματος και με βάση το ενωσιακό δίκαιο θεσμοθέτησε τη δυνατότητα λειτουργίας ιδιωτικών παραρτημάτων αποκλειστικά και μόνο ξένων πανεπιστημίων.
Το ΠΑΣΟΚ συγκρούστηκε πολιτικά και τεκμηριωμένα με την κυβέρνηση και καταψήφισε τον νόμο, αναδεικνύοντας τον κραυγαλέα προσχηματικό μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα των ΝΠΠΕ και την επιδίωξη για αναβάθμιση των κολεγίων σε πανεπιστήμια.
Η εφαρμογή του νόμου στην πράξη επιβεβαίωσε πλήρως τις θέσεις του ΠΑΣΟΚ. Οι διακηρύξεις της κυβέρνησης για την έλευση στη χώρα μας, μέσω παραρτημάτων, διεθνούς κύρους ιδρυμάτων (Χάρβαρντ, Γέιλ, Οξφόρδη) αποδείχτηκαν έπεα πτερόεντα. Αυτό που επιβεβαιώθηκε είναι ότι ο όρος «παράρτημα ξένου πανεπιστημίου» λειτούργησε -κατά κανόνα- ως το νομικό περίβλημα που επέτρεψε σε ήδη λειτουργούντα κολέγια να αποκτήσουν πανεπιστημιακό μανδύα.
Η εικόνα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης προσομοιάζει με ναρκοπέδιο σύγκρουσης συμφερόντων, όπου τα πτυχία αντιμετωπίζονται ως εμπόρευμα και το δημόσιο πανεπιστήμιο οδηγείται σε περαιτέρω υποβάθμιση από τον ασφυκτικό διοικητικό και λειτουργικό κρατικό έλεγχο και την υποχρηματοδότηση.
Τι γίνεται τώρα λοιπόν;
Το θεσμικό πλαίσιο που διαμόρφωσε μονομερώς -χωρίς κανένα διάλογο- η ΝΔ προς εξυπηρέτηση συγκεκριμένων ιδιωτικών συμφερόντων δημιούργησε τετελεσμένα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση; Για το ΠΑΣΟΚ τέτοια τετελεσμένα δεν υπάρχουν.
To ΠΑΣΟΚ θα προτείνει και θα επιμείνει στην αναθεώρηση του άρθρου 16, κατοχυρώνοντας συνταγματικά ότι τα μη κρατικά πανεπιστήμια θα είναι αποκλειστικά και αυστηρά μη κερδοσκοπικά.
Τα ΝΠΠΕ θα κληθούν να προσαρμοστούν στο νέο συνταγματικό και νομοθετικό πλαίσιο, με εύλογη προθεσμία συμμόρφωσης, με διαδικασία επαναξιολόγησης, ανανέωσης ή μη της άδειας και φυσικά με προστασία των ήδη φοιτούντων. Το ερώτημα είναι τι θα πράξουν τα άλλα κόμματα.
Είναι διατεθειμένη η Νέα Δημοκρατία να συναινέσει στην αναθεώρηση του άρθρου 16, με ρητή κατοχύρωση ότι τα μη κρατικά πανεπιστήμια θα είναι αποκλειστικά μη κερδοσκοπικά, ή θα επιμείνει στην άποψη για ιδιωτικά κερδοσκοπικά πανεπιστήμια; Αν επιμείνει, είναι σαφές ότι στόχος της είναι η παγίωση μιας αγοράς πανεπιστημιακών υπηρεσιών με όρους καρτέλ, ελεγχόμενης από τα σημερινά κολέγια για χάρη των οποίων έσπευσε να δημιουργήσει τετελεσμένα.
Πώς ερμηνεύεται η προβληματική στάση του κόμματος του κ. Τσίπρα; Γιατί ξαφνικά προέκυψε στο πολιτικό μας σύστημα μια 4η υβριδική θέση γύρω από το ζήτημα, που αποδέχεται ως τετελεσμένη τη λειτουργία παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων με κερδοσκοπικό χαρακτήρα, αλλά επιμένει στη διατήρηση του άρθρου 16 του Συντάγματος ως έχει, ώστε να απαγορεύεται η ίδρυση μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων από ελληνικά ιδρύματα ή φορείς. Παραδοξότητα που δεν εξηγείται παρά μόνον από μνημειώδη πολιτική ελαφρότητα ή ύποπτη σκοπιμότητα.
Όλοι θα κληθούν να αναλάβουν την ευθύνη των επιλογών τους. Η διαχωριστική γραμμή είναι καθαρή: πανεπιστήμια με ακαδημαϊκή και κοινωνική αποστολή ή επιχειρήσεις πώλησης τίτλων. Ισχυρό δημόσιο πανεπιστήμιο και πραγματικά μη κρατικά, μη κερδοσκοπικά ιδρύματα ή μια ανεξέλεγκτη αγορά εμπορίας πτυχίων.
Το ΠΑΣΟΚ είναι το μόνο κόμμα που έχει επιλέξει καθαρά πλευρά.
*Ο Στέφανος Παραστατίδης είναι Βουλευτής Κιλκίς και υπεύθυνος ΚΤΕ Παιδείας ΠΑΣΟΚ
Δημοσιεύθηκε στο Καρφί το Σάββατο 25 Ιουλίου 2026
