Οι εκλογές της 6ης Σεπτεμβρίου στη Σαξονία-Άνχαλτ έχουν προκαλέσει σοκ στη Γερμανία αλλά και στην Ευρώπη. Μαύρισε η ψυχή της ευρωπαϊκής ελίτ, για να παραφράσουμε τη δήλωση της πρώην καγκελαρίου Μέρκελ. Και πώς να γινόταν αλλιώς! Το AfD έφτασε συνολικά στο 43,8%, έναντι μόλις 17,2% της CDU, ενώ SPD, Πράσινοι και Die Linke έμειναν όλοι κάτω από το 10%. Αν όμως κοιτάξει κανείς πίσω από το συνολικό αποτέλεσμα και εστιάσει κυρίως στον τρόπο με τον οποίο ψήφισαν οι νέοι, εμφανίζεται μια βαθύτερη πολιτική μεταβολή: δεν ενισχύεται απλώς η Ακροδεξιά. Συρρικνώνεται ολόκληρος ο παραδοσιακός πολιτικός ενδιάμεσος χώρος. Κι αυτό είναι ένα θέμα που αφορά και στα καθ’ ημάς.
Του Ευτύχη Παλλήκαρη
Ωστόσο, η ανάλυση της ψήφου των νέων δείχνει μια εικόνα εξαιρετικά απρόβλεπτη για το μέλλον της Γερμανίας. Εκτός από την ενίσχυση του AfD, δυναμική άνοδο εμφανίζει και η επιρροή του κόμματος της Αριστεράς Die Linke. Στους νέους 18-24 ετών το AfD έφτασε στο 41%. Το Die Linke ακολούθησε με 15%. Στους νέους άνδρες κάτω των 25 η εικόνα γίνεται εντυπωσιακότερη: 51% ψήφισε AfD, έναντι 11% Die Linke. Στις νέες γυναίκες, αντίθετα, το AfD περιορίστηκε στο 31%, ενώ το Die Linke έφτασε στο 20%.
Έχουμε επομένως δύο διαφορετικές νεανικές πολιτικές ταυτότητες που αναπτύσσονται ταυτόχρονα. Θα ήταν λάθος, βέβαια, να εξισώσουμε πολιτικά το AfD με το Die Linke. Όπως επίσης και να μη δούμε ότι κοινωνιολογικά εκφράζουν, από αντίθετες κατευθύνσεις, ένα μέρος της ίδιας κρίσης εκπροσώπησης. Το AfD κινείται επιθετικά και φοβικά προς τον νέο ψηφοφόρο με την ατζέντα της μετανάστευσης, του «κράτους» των Βρυξελλών, τις επιπτώσεις από την πράσινη μετάβαση. Το Die Linke έχει διαφορετική αφετηρία: εστιάζει στις κοινωνικές ανισότητες, τα ενοίκια, τους χαμηλούς μισθούς, την ανασφάλεια και τη συγκέντρωση του πλούτου. Αν και οι αφετηρίες τους είναι ασύμβατες, υπάρχει ωστόσο έντονη αμφισβήτηση του «συστήματος», το οποίο πλέον δεν λειτουργεί για τον νέο, δεν του προσφέρει ελπίδα, ευκαιρίες και, κυρίως, όραμα.
Σε ποιους γυρίζουν την πλάτη οι νέοι
Ταυτόχρονα, οι επιδόσεις των παραδοσιακών κομμάτων στους νέους ήταν απογοητευτικές. Η Χριστιανοδημοκρατική Ένωση (CDU) του καγκελαρίου Μερτς πήρε μόλις το 5% της ψήφου των νέων έως 24 ετών. Το κόμμα που επί δεκαετίες αποτελούσε έναν από τους βασικούς πυλώνες της μεταπολεμικής γερμανικής πολιτικής βρίσκεται, μεταξύ των νεότερων ψηφοφόρων, στα όρια της εκλογικής επιβίωσης. Είναι αυτό μια απλή εκλογική φθορά ή μήπως πρόκειται για ρήξη πολιτικής εκπροσώπησης;
Και η σοσιαλδημοκρατία; Το SPD εξακολουθεί να ανεβαίνει τον εκλογικό του Γολγοθά. Και ιδού το παράδοξο: Η γερμανική σοσιαλδημοκρατία δημιουργήθηκε ιστορικά ακριβώς για να εκπροσωπεί εργαζόμενους, κοινωνικά στρώματα με χαμηλότερα εισοδήματα και ανθρώπους που αισθάνονταν κοινωνικά ευάλωτοι. Και όμως, σε ένα κρατίδιο όπου η κοινωνική ασφάλεια ήταν το καθοριστικό ζήτημα των εκλογών, το SPD περιορίστηκε συνολικά στο 9,3%. Υπάρχει κοινωνική ανασφάλεια, αλλά δεν την εισπράττει εκλογικά το παραδοσιακό κόμμα της κοινωνικής ασφάλειας. Ένα τμήμα της κινείται αριστερότερα, προς το Die Linke. Και ένα πολύ μεγαλύτερο τμήμα κατευθύνεται προς το AfD.
Τα δύο μεγάλα κόμματα, η CDU και το SPD, φαίνεται να εισπράττουν το ότι κυβερνούν τη χώρα χωρίς να δίνουν απαντήσεις τους νέους – και όχι μόνο. Ωστόσο, υπάρχουν και βαθύτερες διεργασίες. Αυτό που πράγματι καταρρέει είναι η παλιά βεβαιότητα ότι οι νέοι θα κινούνται φυσιολογικά προς έναν μετριοπαθή, φιλελεύθερο, πράσινο και ευρωπαϊκό χώρο. Δεν συμβαίνει. Ίσως εδώ να βρίσκεται το βαθύτερο μήνυμα του αποτελέσματος στη Σαξονία-Άνχαλτ. Οι νέοι δεν φαίνεται να αποπολιτικοποιούνται. Πολιτικοποιούνται εκ νέου με περισσότερο συγκρουσιακούς όρους.
Αυτό ενισχύεται και από τα κοινωνικά δίκτυα. Σύμφωνα με αναλύσεις, τα επίσημα TikTok προφίλ τόσο του AfD όσο και του Die Linke είχαν ήδη στις ομοσπονδιακές εκλογές του 2025 αισθητά μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα από εκείνα των ανταγωνιστών τους. Ο υποψήφιος του AfD Ούλριχ Ζίγκμουντ συγκέντρωνε περίπου 1,6 εκατ. ακολούθους σε TikTok και Instagram, έναντι μόλις 17.000 του αντιπάλου του από τη CDU!
Νέες πολιτικές ταυτότητες
Έτσι δημιουργείται σταδιακά κάτι περισσότερο από εκλογική συμπεριφορά. Δημιουργούνται νέες πολιτικές ταυτότητες. Το AfD κέρδισε τις εκλογές. Αλλά η «ρήξη» κέρδισε τη νέα γενιά. Στους νέους 18-24, AfD και Die Linke συγκεντρώνουν μαζί 56%. Η CDU βρίσκεται στο 5%. Το SPD αδυνατεί να μετατρέψει την κοινωνική ανασφάλεια σε σοσιαλδημοκρατική ψήφο. Το FDP εξαφανίζεται από το κοινοβούλιο. Αν αυτή η τάση αποκτήσει διάρκεια, CDU, SPD και φιλελεύθεροι δεν κινδυνεύουν απλώς να χάσουν ακόμη μία εκλογική αναμέτρηση. Κινδυνεύουν να χάσουν την πολιτική κοινωνικοποίηση μιας ολόκληρης γενιάς. Και τότε η Σαξονία-Άνχαλτ δεν θα αποτελεί πλέον μια ανατολικογερμανική ιδιομορφία. Θα είναι μια προειδοποίηση για το πώς μπορεί να μοιάζει η ευρωπαϊκή πολιτική της επόμενης δεκαετίας.
Το AfD προσφέρει εθνική ταυτότητα, σύγκρουση με τις ελίτ και αντιμεταναστευτική πολιτική. Το Die Linke προσφέρει κοινωνική ταυτότητα, αναδιανομή, δικαιώματα και σύγκρουση με την οικονομική εξουσία. Και τόσο η φιλελεύθερη πολιτική όσο και η σοσιαλδημοκρατία συμπιέζονται υπό το βάρος της χρόνιας πολιτικής της διαχείρισης. Πώς θα μπορέσουν οι δυνάμεις που κυβερνούν τη Γερμανία να περάσουν από τις συμπληγάδες της generation Z; Άλυτος γρίφος προς το παρόν.
Δημοσιεύθηκε στο Καρφί το Σάββατο 12 Σεπτεμβρίου 2026
