Οι διαπραγματευτές των ΗΠΑ και του Ιράν κατέληξαν την Πέμπτη σε μια προκαταρκτική συμφωνία για την παράταση της κατάπαυσης του πυρός στον τρίμηνο πόλεμο κατά 60 ημέρες, καθώς και για την έναρξη ενός νέου γύρου συνομιλιών γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο που έχει γνώση του ζητήματος.
Το Ιράν δεν επιβεβαίωσε αμέσως τη συμφωνία. Ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος ηγήθηκε της διαπραγματευτικής ομάδας των ΗΠΑ στις συνομιλίες με το Ιράν στο Ισλαμαμπάντ του Πακιστάν τον Απρίλιο και έκτοτε εμπλέκεται βαθιά στο ζήτημα, δήλωσε ότι είναι δύσκολο να προβλέψει πότε ή εάν ο Ντόναλντ Τραμπ θα υπογράψει το Μνημόνιο Κατανόησης (MoU) με το Ιράν.
«Πηγαινοερχόμαστε σε μερικά ζητήματα διατύπωσης», πρόσθεσε.
«Ελπίζουμε ότι θα συνεχίσουμε να σημειώνουμε πρόοδο και ο πρόεδρος [Τραμπ] θα είναι σε θέση να προσυπογράψει τη συμφωνία, αλλά προφανώς αυτό μένει να φανεί».
«Δεν μπορώ να εγγυηθώ ότι θα φτάσουμε εκεί… αλλά αυτή τη στιγμή αισθάνομαι αρκετά καλά γι’ αυτό», σημείωσε.
Διπλωματικός πυρετός
Το δίλημμα του Τραμπ έγινε εμφανές κατά τη διάρκεια μιας εβδομάδας έντονης διπλωματικής κινητικότητας.
Η υπογραφή του MoU θα αποτελούσε τη σημαντικότερη διπλωματική ανατροπή από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, ωστόσο μια τελική συμφωνία που θα ανταποκρίνεται στις πυρηνικές απαιτήσεις του Αμερικανού Προέδρου θα χρειαστεί περαιτέρω εντατικές διαπραγματεύσεις.
Ο Τραμπ και οι σύμβουλοί του πίστευαν αρκετές φορές σε προηγούμενα στάδια του πολέμου ότι βρίσκονταν κοντά σε συμφωνία, αλλά οι συνομιλίες κατέρρεαν επανειλημμένα.
Αμερικανοί αξιωματούχοι ισχυρίστηκαν ότι οι Ιρανοί ομόλογοί τους, τους διεμήνυσαν μέσω μεσολαβητών πως διαθέτουν τις απαραίτητες εγκρίσεις και είναι έτοιμοι να υπογράψουν, γεγονός που επιβεβαιώθηκε από αξιωματούχο μιας εκ των μεσολαβητριών χωρών.
Οι Αμερικανοί διαπραγματευτές ενημέρωσαν τον Τραμπ για τις λεπτομέρειες της τελικής συμφωνίας, αλλά εκείνος δεν έδωσε αμέσως την έγκρισή του.
«Ο πρόεδρος [Τραμπ] μετέφερε στους μεσολαβητές ότι θέλει μερικές ημέρες για να το σκεφτεί», δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος.
Το ιρανικό καθεστώς δεν έχει σχολιάσει δημόσια το θέμα, αλλά το πρακτορείο ειδήσεων Tasnim, το οποίο συνδέεται με τους Φρουρούς της Επανάστασης του Ιράν (IRGC), επικαλέστηκε πηγή που ισχυρίστηκε ότι το Μνημόνιο δεν έχει οριστικοποιηθεί.
Το απόγευμα της Πέμπτης, ο Τραμπ συνομίλησε με τον Εμίρη του Κατάρ, σεΐχη Ταμίμ μπιν Χαμάντ Αλ Θάνι, για να συζητήσει τη συμφωνία, καθώς το Κατάρ αποτελεί βασικό μεσολαβητή.
Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, ένας λόγος που ο Τραμπ καθυστερεί είναι για να διασφαλίσει ότι οι Ιρανοί θα υπογράψουν και δεν θα υπαναχωρήσουν.
Ένας δεύτερος λόγος είναι ότι θέλει να δει πώς θα εξελιχθεί η εγχώρια πολιτική συζήτηση γύρω από τη συμφωνία προτού λάβει την τελική του απόφαση.
Το πολιτικό ρίσκο και οι εσωτερικές ισορροπίες
Μια τέτοια συμφωνία, εάν εγκριθεί, θα αποτελούσε το σημαντικότερο βήμα προς την ειρήνη από τις 28 Φεβρουαρίου, όταν ο Τραμπ μαζί με το Ισραήλ επιτέθηκαν στην Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν.
Θα μπορούσε επίσης να αποκλιμακώσει τις σταθερά υψηλές τιμές της ενέργειας.
Ωστόσο, κινδυνεύει να προκαλέσει τη δυσαρέσκεια ενός κρίσιμου τμήματος της πολιτικής βάσης του Τραμπ — με ισχυρούς Ρεπουμπλικανούς να τον πιέζουν να «τελειώσει τη δουλειά», επαναλαμβάνοντας τα πλήγματα για να κλείσει ο δρόμος της Τεχεράνης προς ένα πυρηνικό όπλο, που ήταν και ο κύριος δεδηλωμένος λόγος που ξεκίνησε τον πόλεμο.
Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, σκληροπυρηνικοί σύμμαχοί του άσκησαν κριτική στα σενάρια συμφωνίας, υποστηρίζοντας ότι ο Τραμπ ίσως κερδίσει ελάχιστα περισσότερα από τη συμφωνία του 2015 που είχε διαπραγματευτεί ο Μπαράκ Ομπάμα και την οποία ο ίδιος ο Τραμπ ακύρωσε κατά την πρώτη του θητεία.
Κορυφαίοι Ρεπουμπλικανοί που σπάνια διαφωνούν μαζί του, όπως οι γερουσιαστές Λίντσεϊ Γκράχαμ, Ρότζερ Γουίκερ και Τεντ Κρουζ, τον κάλεσαν να μην συμβιβαστεί.
Ο Τραμπ αντέδρασε, επιμένοντας ότι δεν «βιάζεται» και ότι θα δεχτεί μόνο μια «σπουδαία» συμφωνία.
Εγκλωβισμένος ανάμεσα στην απαίτηση για γρήγορη μείωση των τιμών των καυσίμων και στον στόχο του τερματισμού των πυρηνικών φιλοδοξιών του Ιράν, ο Αμερικανός Πρόεδρος έχει ελάχιστα περιθώρια ελιγμών.
Το αναδυόμενο πλαίσιο, αν και αποτρέπει τη στρατιωτική κλιμάκωση, απέχει πολύ από την προηγούμενη απαίτηση του Τραμπ για «άνευ όρων παράδοση» και την υπόσχεσή του να διαλύσει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, το οποίο η Τεχεράνη επιμένει ότι εξυπηρετεί αποκλειστικά ειρηνικούς σκοπούς.
«Οι ρητορικές μεταπτώσεις και οι απότομες ανατροπές του Τραμπ την περασμένη εβδομάδα υποδηλώνουν έναν πρόεδρο που προσπαθεί να “παρκάρει” έναν ευρύ πόλεμο σε μια στενή θέση», σχολίασε η Λόρα Μπλούμενφελντ, ειδικός σε θέματα Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο Τζονς Χόπκινς.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Τζέισον Μπρόντσκι, διευθυντής πολιτικής της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης United Against Nuclear Iran, ανέφερε στην πλατφόρμα X: «Εάν αυτοί οι όροι είναι ακριβείς και εάν κλειδώσει μια συμφωνία, η Ισλαμική Δημοκρατία φαίνεται να παίρνει περισσότερα στο Μνημόνιο από ό,τι οι ΗΠΑ. Μια υπόσχεση για περισσότερες πυρηνικές συνομιλίες; Να είστε επιφυλακτικοί».
Το Ιράν φαίνεται να επιδιώκει κάποια άμεση χαλάρωση των κυρώσεων για να ενισχύσει τη ρημαγμένη οικονομία του, κάτι που οι επικριτές του Τραμπ φοβούνται ότι ο Πρόεδρος των ΗΠΑ ίσως δεν μπορέσει να αρνηθεί στην προσπάθειά του να κλείσει μια συμφωνία τερματισμού του πολέμου.
Ωστόσο, σε Υπουργικό Συμβούλιο την Τετάρτη, ο Τραμπ επανέλαβε τις μαξιμαλιστικές θέσεις του, επιμένοντας ότι δεν τον νοιάζουν οι ενδιάμεσες εκλογές (midterms) του Νοεμβρίου, παρά τις ανησυχίες των συμβούλων του ότι οι υψηλές τιμές της βενζίνης θα μπορούσαν να πλήξουν τις εκλογικές προοπτικές των Ρεπουμπλικανών που πασχίζουν να διατηρήσουν τον έλεγχο του Κογκρέσου.
Αναλυτές σημειώνουν ότι το Ιράν εμφανίζεται βέβαιο πως έχει το πάνω χέρι, έχοντας αποδείξει ότι μπορεί να επιβιώσει από τη στρατιωτική επίθεση και να στραγγαλίσει το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εφοδιασμού πετρελαίου.
«Ο πρόεδρος [Τραμπ] δίνει κάθε δείγμα ότι θέλει αυτό να τελειώσει σύντομα. Αυτό κάνει τους Ιρανούς να στέκονται στα πόδια τους», δήλωσε ο Τζον Άλτερμαν από το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS).
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι ο Τραμπ προσπαθεί να βρει μια ισορροπία, ζητώντας από το Ιράν να υποχωρήσει σε βασικά ζητήματα, ενώ ο ίδιος θα προσφέρει περιορισμένους μόνο συμβιβασμούς που θα του επιτρέψουν να παρουσιάσει το αποτέλεσμα ως νίκη.
Το εκ νέου άνοιγμα των Στενών θα χαιρετιζόταν διεθνώς, όμως στην πραγματικότητα ο Τραμπ απλώς θα αποκαθιστούσε την ελεύθερη ροή της ναυσιπλοΐας που υπήρχε πριν ο ίδιος ξεκινήσει τον πόλεμο.
Την ίδια ώρα, τα πολιτικά και οικονομικά περιθώρια στενεύουν, καθώς τα ποσοστά δημοτικότητάς του έχουν καταγράψει νέα χαμηλά, ενώ νέες εκτιμήσεις προειδοποιούν για βαθιά ζημιά στην παγκόσμια οικονομία αν η σύγκρουση συνεχιστεί.
«Οι δηλώσεις του Τραμπ μπερδεύουν τους πάντες», ανέφερε ο Τζέιμς Φ. Τζέφρι, συνταξιούχος διπλωμάτης που εργάστηκε στον Λευκό Οίκο επί Τζορτζ Ο. Μπους και υπηρέτησε ως απεσταλμένος για τη Συρία κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ.
Ωστόσο, πρόσθεσε ότι ο κόσμος έχει πλέον συνηθίσει τη θεατρικότητα του Αμερικανού Προέδρου.
