Τα κόμματα είναι η καρδιά της δημοκρατίας. Γιατί εκφράζουν τους πολίτες που γίνονται μέλη τους και τους περισσότερους που είναι ψηφοφόροι τους. Γιατί τους «εκπαιδεύουν» στις δημοκρατικές λειτουργίες. Και γιατί, αντιπροσωπεύοντάς τους, υλοποιούν την άμεση και έμμεση δημοκρατία.
Έχουν όμως και τα «ελαττώματά» τους. Γιατί φανατίζουν, «οπαδοποιούν», υπερβάλλουν, δημιουργούν κλίμα στρεβλών και τοξικών αντιπαραθέσεων. Και κάποια εκμεταλλεύονται την κομματική λειτουργία για συμφέροντα ηγετικών προσώπων και στενής γραφειοκρατίας. Ακόμη και για οικονομικά συμφέροντα. Και για αχαλίνωτη ρουσφετολογία. Ιδίως, όταν κομματικές ηγεσίες κυριαρχούν σε κρατικές εξουσίες και κομματικοί «παραγονταραίοι» αλώνουν το κράτος. Που πρέπει να λειτουργεί ακομμάτιστα και για χάρη όλων των πολιτών.
Το πιο σπουδαίο «ελάττωμα» των κομμάτων, όμως, οφείλεται σε εμάς τους ίδιους. Ακόμη και σε εκείνους με ακαδημαϊκές απόψεις. Οι οποίες πρεσβεύουν ότι τα κόμματα είναι δημόσιοι θεσμοί. Επειδή αναφέρονται στο Σύνταγμα ως φορείς δημοκρατικής πνοής. Και επειδή η λειτουργία τους εγκρίνεται από τον Άρειο Πάγο.
Όμως, τα κόμματα δεν είναι δημόσιοι θεσμοί. Κανένας δημόσιος θεσμός δεν δημιουργείται απλά με υπογραφές 200 πολιτών. Τα κόμματα είναι ιδιωτικές ενώσεις προσώπων, με πολιτικό σκοπό να αναλάβουν την εκτελεστική εξουσία (κυβέρνηση) και τη νομοθετική εξουσία (Βουλή). Και να κυβερνήσουν τη χώρα, με λαϊκή νομιμοποίηση μέσω εκλογών, από την πλειοψηφία των ψηφοφόρων. Τα κόμματα λοιπόν είναι πολιτικοί ιδιωτικοί σύλλογοι. Άλλο αυτό και άλλο δημόσιοι θεσμοί. Τέτοιοι θεσμοί είναι κρατικές υπηρεσίες, κρατικά «μαγαζιά». Θέλουμε τα κόμματά μας «κρατικά»;
Γιατί λοιπόν τα κόμματα προβάλλονται ως δημόσιοι θεσμοί; Διότι τα μέλη τους, παρασυρμένα από τις κομματικές γραφειοκρατίες, αντιπαρατίθενται «οπαδικά», δυναμώνοντας έτσι το κόμμα. Περίπου όπως οι φίλαθλοι ποδοσφαιρικών ομάδων. Και γιατί οι ηγεσίες τους βολεύονται από τις κρατικές επιχορηγήσεις και τις σκανδαλώδεις τραπεζικές δανειοδοτήσεις. Τέτοια «βολέματα» γίνονται μόνο σε κρατικά «μαγαζιά» και όχι σε όλα. Γι’ αυτό θεωρούμε τα κόμματα δημόσιους θεσμούς. Και φτάσαμε στο σημείο να επιχορηγούνται από το κράτος, ενώ δεν τα θέλουμε «κρατικά κόμματα». Και τα μεγαλύτερα να είναι υπερχρεωμένα, με σκανδαλώδη τραπεζικά δάνεια. Κάτι που δεν μπορεί να συμβεί σε όποια δημόσια υπηρεσία και σε όποια ιδιωτική ένωση προσώπων, ενώ δεν θέλουμε τα κόμματα ιδιωτικούς φορείς. Γι’ αυτό τα ονοματίζουμε δημόσιους θεσμούς. Για να χρηματοδοτούνται κρατικά και να λειτουργούν ιδιωτικά.
Η λύση
– Δεν θέλουμε να καταργήσουμε τα κόμματα και καλά κάνουμε. Μπορούμε όμως να τα αντικαταστήσουμε με πολιτικές παρατάξεις. Που είναι κάτι ευρύτερο, «ηπιότερο» και πάντως δεν οδηγεί σε κάτι τόσο ενοχοποιημένο όσο η «κομματοκρατία». Εξάλλου, οι παρατάξεις διευκολύνουν τη συνεργασία διαφόρων τάσεων εντός τους. Αντί να διασπώνται σε ιδεολογικά συγγενή κομματίδια.
– Ως ιδιωτικές ενώσεις προσώπων, οι πολιτικές παρατάξεις να μην επιχορηγούνται από το κράτος αλλά από τα μέλη τους και φανερούς ιδιώτες χορηγούς. Αλλιώς, η επιχορήγηση από το κράτος σημαίνει ότι οι φορολογούμενοι, ως μέλη μιας παράταξης, θα χρηματοδοτούν και άλλη παράταξη.
– Οι πολιτικές παρατάξεις να μην απολαύουν προνομίων, όπως οι τραπεζικές δανειοδοτήσεις χωρίς ασφαλείς εγγυήσεις, κάτι που δεν δίνεται σε καμία άλλη ιδιωτική ένωση προσώπων.
– Οι πολιτικές παρατάξεις να ελέγχονται για τα οικονομικά τους, όπως όλες οι ιδιωτικές ενώσεις προσώπων. Και να μην εγκρίνεται η λειτουργία τους, εάν τα καταστατικά τους δεν διασφαλίζουν ένα μίνιμουμ εσωτερικής δημοκρατικής λειτουργίας.
– Ανώτατο όργανο κάθε πολιτικής παράταξης να είναι το συνέδριο εκλεγμένων αντιπροσώπων των μελών τους. Από αυτό να εκλέγεται και η ηγεσία τους και όχι από την αόριστη «βάση», με τα περιβόητα δίευρα.
– Αυτά να μη συμβαίνουν μόνο για τις κεντρικές εξουσίες, αλλά και για τις περιφερειακές και τις δημοτικές, που υλοποιούν την πλησιέστερη στους πολίτες άμεση δημοκρατική λειτουργία.
– Όλα αυτά γίνονται με συνταγματική αναθεώρηση. Αλλά αυτή γίνεται από τους βουλευτές, που ανήκουν σε κόμματα. Άρα, δεν θα τα κάνουν, διότι δεν «βολεύουν». Δεν είναι τυχαίο ότι ούτε στην παρούσα αναθεώρηση μπαίνουν τέτοια θέματα. Αν τολμούν οι βουλευτές μας, ας τα κάνουν. Δεν θα είναι καλό μόνο για τους ίδιους/ες, για τα κόμματα -πολιτικές παρατάξεις-, αλλά και πρόοδος για το δημοκρατικό πολίτευμα.
Ο Μάκης Γιομπαζολιάς είναι δημοσιογράφος-νομικός
Δημοσιεύθηκε στο Καρφί το Σάββατο 19.09.2026
