Η εργασία δεν είναι απλώς ένας οικονομικός δείκτης. Είναι ο καθρέφτης της κοινωνίας μας. Είναι ο τρόπος με τον οποίο οργανώνεται η καθημερινότητα, διαμορφώνεται η αυτονομία του ατόμου και, τελικά, συγκροτείται η ίδια η δημοκρατία. Σήμερα, όμως, η εργασία βρίσκεται σε μια βαθιά μετάβαση — και ταυτόχρονα σε μια κρίση ουσίας.
Από τη μία πλευρά, η τεχνολογική πρόοδος και η ψηφιοποίηση δημιουργούν νέες δυνατότητες: ευελιξία, απομακρυσμένη εργασία, νέες μορφές επιχειρηματικότητας. Από την άλλη, όμως, η ίδια αυτή μετάβαση συνοδεύεται από απορρύθμιση, επισφάλεια και μια διαρκή μετατόπιση του κινδύνου από τις επιχειρήσεις προς τους εργαζόμενους. Οι «ευέλικτες» μορφές απασχόλησης συχνά δεν είναι τίποτα περισσότερο από συγκαλυμμένη ανασφάλεια. Το βασικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν η εργασία αλλάζει. Αυτό είναι δεδομένο. Το ερώτημα είναι προς ποια κατεύθυνση αλλάζει — και ποιος καθορίζει αυτή την κατεύθυνση.
Στην Ελλάδα της τελευταίας δεκαετίας, η εργασία δοκιμάστηκε σκληρά. Η κρίση άφησε πίσω της μια αγορά με χαμηλούς μισθούς, περιορισμένα δικαιώματα και μια γενιά νέων ανθρώπων που έμαθε να συμβιβάζεται με λιγότερα. Σήμερα, παρότι οι μακροοικονομικοί δείκτες δείχνουν βελτίωση, η καθημερινή εμπειρία πολλών εργαζομένων δεν αντανακλά αυτή την εικόνα. Η μερική απασχόληση, οι απλήρωτες υπερωρίες και η ανασφάλεια παραμένουν μέρος της πραγματικότητας. Και εδώ βρίσκεται η ουσία της πολιτικής ευθύνης: δεν αρκεί η ανάπτυξη ως αριθμός. Χρειάζεται δίκαιη κατανομή της. Δεν αρκεί η δημιουργία θέσεων εργασίας. Χρειάζεται ποιότητα στις θέσεις αυτές. Μια σύγχρονη προοδευτική προσέγγιση για την εργασία οφείλει να στηρίζεται σε τρεις καθαρές αρχές:
- Πρώτον, αξιοπρεπής αμοιβή. Ο μισθός δεν είναι κόστος προς συμπίεση, αλλά προϋπόθεση κοινωνικής συνοχής. Η ενίσχυση των συλλογικών συμβάσεων και η πραγματική αύξηση των εισοδημάτων δεν είναι ιδεολογική εμμονή — είναι αναπτυξιακή ανάγκη.
- Δεύτερον, ασφάλεια με ευελιξία — όχι ευελιξία χωρίς ασφάλεια. Η αγορά εργασίας μπορεί να προσαρμόζεται, αλλά όχι εις βάρος της σταθερότητας του εργαζομένου. Το λεγόμενο «flexicurity» δεν μπορεί να είναι απλώς ένα σύνθημα· πρέπει να γίνει πράξη.
- Τρίτον, επένδυση στον άνθρωπο. Διά βίου μάθηση, κατάρτιση και αναβάθμιση δεξιοτήτων δεν είναι πολυτέλεια. Είναι η μόνη απάντηση σε μια εποχή που αλλάζει με ταχύτητα.
Η εργασία, τελικά, δεν είναι τεχνικό ζήτημα. Είναι βαθιά πολιτικό. Αφορά το ποιος έχει δύναμη, ποιος έχει φωνή και ποιος καθορίζει τους όρους του παιχνιδιού. Αν αποδεχτούμε μια αγορά εργασίας χωρίς δικαιώματα, αποδεχόμαστε μια κοινωνία χωρίς ισορροπία. Η επιλογή δεν είναι ανάμεσα στην ανάπτυξη και την προστασία. Είναι ανάμεσα σε μια ανάπτυξη που αφήνει πίσω της ανθρώπους και σε μια ανάπτυξη που τους συμπεριλαμβάνει. Και αυτή η επιλογή δεν μπορεί να παραμένει ανοιχτή επ’ αόριστον. Είναι η πολιτική πρόκληση του σήμερα. Και, ταυτόχρονα, το στοίχημα για το αύριο.
του Γιώργου Ντούρου
Διεθνολόγου – Οικονομολόγου, περιφερειακού συμβούλου Βορείου Τομέα
Δημοσιεύθηκε στο Καρφί το Σάββατο 9.5.2026
