Αυτό το άρθρο το γράφω από την Ιθάκη, το νησί από όπου κατάγομαι και κάθε καλοκαίρι επιστρέφω, από μικρό παιδί. Για μένα είναι ταξίδι επιστροφής και όχι φυγής. Και κάθε φορά που το κάνω, γυρίζω μαγεμένος, γεμάτος και αισιόδοξος. Γιατί, ευτυχώς, η Ιθάκη δε με πρόδωσε, παραμένει σχεδόν ανέγγιχτη από το πέρασμα του χρόνου, σε αντίθεση με πολλά άλλα νησιά που χάνουν σιγά – σιγά την ταυτότητα τους, είτε λόγω υπερτουρισμού, είτε εξαιτίας ενός εσφαλμένου μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης που θυσιάζει τα πάντα στο γρήγορο κι εύκολο κέρδος.
Ασφαλώς, τίποτα δεν συμβαίνει τυχαία. Η αντίληψη των Θιακών για τον τόπο τους – από τον ντόπιο που γεννήθηκε και μεγάλωσε εδώ μέχρι τον μετανάστη δεύτερης ή τρίτης γενιάς που επιστρέφει τα καλοκαίρια, κι από τον επιχειρηματία που επενδύει στο νησί τον κόπο και τα χρήματά του μέχρι τη δημοτική αρχή – όλοι διαπνέονται από την ίδια αντίληψη για την ποιότητα του τουριστικού προϊόντος που πρέπει να προσφέρει η Ιθάκη. Κι έχουν καταφέρει να το προστατεύσουν, προσφέροντας ένα θετικό παράδειγμα. Τα όποια προβλήματα προκύπτουν είναι προς το παρόν επιλύσιμα.
Το γεγονός ότι μετά την Οδύσσεια του Nolan είναι πολύ πιθανό να αυξηθεί ακόμη περισσότερο το ήδη υψηλό τουριστικό ενδιαφέρον για την Ιθάκη με κάνει να σκέφτομαι πιο καθαρά το ερώτημα που πάντα υποβόσκει: τι κάνουμε όταν έρχονται περισσότερες “ευκαιρίες”; Αξιοποιούμε, ή καταστρέφουμε; Γιατί η αλήθεια είναι ότι η φροντίδα και η πρόληψη δεν αποτελούν διαφήμιση, αντιθέτως έχουν κόστος—και συχνά απαιτούν πολιτική βούληση που δεν είναι ούτε εύκολη ούτε δεδομένη. Αν δεν είμαστε προσεκτικοί, ο τουρισμός μπορεί να γίνει σαν κύμα που κάθε καλοκαίρι ανεβαίνει λίγο πιο πάνω. Και κάποια στιγμή, δεν θα μας ρωτά αν αντέχουμε. Θα παρασύρει ό,τι βρεθεί στο δρόμο του.
Ο καθηγητής Στάθης Καλύβας έχει θέσει πολύ εύστοχα το καίριο ερώτημα «μια Ελλάδα δίχως καλοκαίρι;» ήδη από το 2022 σε άρθρο του στην «Καθημερινή» επισημαίνοντας τους σοβαρούς κινδύνους που ελλοχεύουν. Υπερτουρισμός, που απειλεί το παραδοσιακό καλοκαίρι και την ποιότητα ζωής των κατοίκων. Κοινωνικός αποκλεισμός, μιας και οι διακοπές στην Ελλάδα τείνουν να γίνουν προνόμιο των σκαφάτων και της παγκόσμιας ελίτ, απομακρύνοντας το μέσο Έλληνα από τις καλοκαιρινές του συνήθειες. Αλλαγή υποδομών, καθώς ο τουρισμός μεταλλάσσεται από μια εγχώρια μικρομεσαία δραστηριότητα σε πολυεθνική υπόθεση μεγάλης κλίμακας.
Περνώντας τα περισσότερα καλοκαίρια της ζωής μου στην Ιθάκη, έχω την τύχη να γνωρίζω τι σημαίνει να διαθέτεις ένα τουριστικό προϊόν που στηρίζεται στην ανάδειξη των χαρακτηριστικών που καθιστούν έναν τόπο μοναδικό. Τι σημαίνει μέτρο, ισορροπία, λαϊκή κουλτούρα, σεβασμός στο περιβάλλον.
Αν όντως μετά την Οδύσσεια του Nolan η Ιθάκη δεχτεί ακόμα περισσότερους επισκέπτες, εύχομαι να μη μετρήσουμε την επιτυχία μόνο σε αφίξεις. Να τη μετρήσουμε σε αντοχές. Να δούμε τι σημαίνει να προστατεύεις υποδομές, περιβάλλον, καθημερινότητα και πολιτισμό—όχι ως εμπόδιο, αλλά ως προϋπόθεση βιώσιμης τουριστικής ανάπτυξης.
