Αφορμή για τις σκέψεις μου αναφορικά με το πώς θα
μπορούσε να λειτουργεί ένα σύγχρονο θεσμικό κόμμα
αποτέλεσε ένα podcast που άκουσα πρόσφατα για την
ιστορία του SPD, του Γερμανικού Σοσιαλδημοκρατικού
Κόμματος, ενός πολιτικού φορέα με τεράστια ιστορία
και διαδρομή πολλών δεκαετιών.
Στη σύγχρονη πολιτική πραγματικότητα, τα κόμματα
κατά βάση ταυτίζονται με τα πρόσωπα που βρίσκονται
στην ηγεσία τους. Η εικόνα, η δημοφιλία, οι αρετές, η
επικοινωνιακή ικανότητα του αρχηγού, ακόμη και οι
προσωπικές του επιλογές είναι στοιχεία που μπορούν
να καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό την πορεία ενός
πολιτικού φορέα. Όμως, ένα σύγχρονο δημοκρατικό
κόμμα θα πρέπει να αποτρέψει την εξάρτηση της
λειτουργίας, της ταυτότητας, ακόμη και της ίδιας της
πολιτικής και ιδεολογικής του ύπαρξης, αποκλειστικά
από έναν άνθρωπο.
Η μετάβαση από ένα ηγετικό, προσωποπαγές κόμμα σε
ένα κόμμα θεσμικό σημαίνει, καταρχήν, ότι το ίδιο το
κόμμα, το ίδιο το κίνημα και τα στελέχη του
δημιουργούν θεσμούς και διαδικασίες που είναι
ισχυρότερες από τα πρόσωπα. Σημαίνει ότι οι
αποφάσεις των συλλογικών οργάνων δεν μπορούν να
αναιρούνται από ένα πρόσωπο ή από έναν θεσμικό
παράγοντα, όσο ισχυρός και αν είναι και όσο ψηλά κι
αν βρίσκεται στην κομματική ιεραρχία.
Σε ένα τέτοιο κόμμα, επομένως, οι αποφάσεις δεν
λαμβάνονται αποκλειστικά από έναν στενό κύκλο γύρω
από την εκάστοτε ηγεσία, αλλά αποτελούν προϊόν
διαλόγου, συμμετοχής και συλλογικής επεξεργασίας.
Μιας διαδικασίας που ξεκινά από τη βάση και φτάνει
μέχρι την κορυφή, μέσα από τις αμφίδρομες θεσμικές
διαδρομές που έχουν δημιουργηθεί μεταξύ των
οργανώσεων, των μελών και των κεντρικών οργάνων
του κόμματος.
Θεσμικό κόμμα σημαίνει ισχυρές, πολιτικά και
λειτουργικά, οργανώσεις. Σημαίνει Τοπικές
Οργανώσεις, Τομεακές Επιτροπές, Κλαδικές
Οργανώσεις, οργανώσεις χώρων δράσης, οργανώσεις
του συνδικαλιστικού, μαθητικού και φοιτητικού
κινήματος, που δεν ενεργοποιούνται μόνο όταν
πλησιάζουν εκλογές, είτε εσωκομματικές είτε εθνικές,
αυτοδιοικητικές ή άλλου είδους. Αντίθετα, θα πρέπει να
έχουν μόνιμη και ουσιαστική παρουσία, καθώς
αποτελούν τον βασικό πυρήνα πολιτικής παρουσίας και
λειτουργίας μέσα στην ίδια την κοινωνία: στις γειτονιές,
στους χώρους εργασίας, στους συλλογικούς φορείς και
σε κάθε πεδίο στο οποίο δραστηριοποιείται το κάθε
στέλεχος και το κάθε μέλος που θεωρεί τον εαυτό του
τμήμα αυτού του μεγάλου συλλογικού οράματος.
Θεσμικό κόμμα σημαίνει, επίσης, συλλογικά όργανα με
πραγματικές αρμοδιότητες. Μια εκλεγμένη Κεντρική
Επιτροπή που συζητά, αποφασίζει και ελέγχει. Ένα
εκλεγμένο Πολιτικό Συμβούλιο που δεν επικυρώνει
απλώς ειλημμένες αποφάσεις, αλλά καθορίζει την
πολιτική στρατηγική, το οργανόγραμμα των δράσεων
και τον συνολικό σχεδιασμό, έχοντας ουσιαστική
πολιτική και ιδεολογική ευθύνη.
Θεσμικό κόμμα, όμως, σημαίνει κυρίως κανόνες.
Κανόνες γνωστούς εκ των προτέρων και ίδιους για
όλους: από την επιλογή των υποψηφίων για τις
προεδρικές εκλογές μέχρι την επιλογή των υποψηφίων
και των μελών για την ανάδειξη των οργάνων, από τη
διαχείριση των οικονομικών μέχρι τη λογοδοσία των
εκλεγμένων στελεχών. Σημαίνει σεβασμό στη
θεσμικότητα και στην πολιτική και ιστορική βαρύτητα
των αποφάσεων που λαμβάνονται μέσα από τα
συλλογικά όργανα. Σημαίνει, επίσης, πραγματική ισχύ
στις αποφάσεις που λαμβάνει ένα κόμμα μέσα από τα
συνέδριά του. Οι κανόνες δεν μπορούν να αλλάζουν
ανάλογα με τη συγκυρία, τις εσωτερικές ισορροπίες ή
τα πρόσωπα.
Ένα θεσμικό κόμμα, παράλληλα, ανοίγει πραγματικούς
δρόμους συμμετοχής στη νέα γενιά. Δίνει χώρο σε
ανθρώπους που θέλουν να προσφέρουν, να
συμμετάσχουν και να αναλάβουν ευθύνες, ώστε να
αποτελέσουν τη νέα αφετηρία του κόμματος και μέσα
από αυτή τη διαδικασία να δημιουργηθεί η επόμενη
γενιά πολιτικών στελεχών. Γιατί ένα κόμμα που δεν
δημιουργεί τα στελέχη της επόμενης ημέρας, αργά ή
γρήγορα, θέτει σε κίνδυνο και το ίδιο το μέλλον του.
Οι ισχυρές ηγεσίες και οι ισχυροί ηγέτες είναι
απαραίτητοι στην πολιτική. Οι προσωπικές αρετές και
ικανότητες είναι αυτές που μπορούν να εμπνεύσουν, να
ενώσουν και να δείξουν την κατεύθυνση. Τα
πραγματικά ισχυρά κόμματα, όμως, βασίζονται ακριβώς
στο γεγονός ότι η πολιτική υπεροχή που μπορεί να
διαθέτει μια ηγεσία τής δίνει τον απαραίτητο χώρο και
την αυτοπεποίθηση να επιτρέψει στο κόμμα να
λειτουργήσει θεσμικά και συλλογικά. Να οικοδομήσει
θεσμούς αρκετά ισχυρούς, ώστε το κόμμα να έχει
συνέχεια πριν, κατά τη διάρκεια, αλλά κι έπειτα από
κάθε ηγεσία.
Γιατί τελικά το ζητούμενο δεν είναι ένα κόμμα που
απλώς ακολουθεί τον εκάστοτε αρχηγό του, όσο
επικοινωνιακός κι αν είναι και όσο ισχυρή διάδραση κι
αν μπορεί να έχει με την κοινωνία. Ένα θεσμικό και
συλλογικό κόμμα είναι εκείνο που έχει αρχές και
κανόνες, που κατοχυρώνει τη συλλογικότητα, που
σέβεται τα δικαιώματα, αλλά απαιτεί και την
εκπλήρωση των υποχρεώσεων των μελών του. Ένα
κόμμα με συνέχεια, πολιτική μνήμη και θεσμική
υπόσταση. Ένα κόμμα πραγματικά θεσμικό.Ελεύθερου επαγγελματία, μέλους Κεντρικής Πολιτικής
Επιτροπής ΠΑΣΟΚ
