Οι εκδηλώσεις θλίψης και τα μηνύματα θαυμασμού και ευγνωμοσύνης που καταφτάνουν από κάθε γωνιά εντός και εκτός Ελλάδας, για τον θάνατο της Μαργαρίτας Παπανδρέου είναι περίπου αντίστοιχα αρχηγού κράτους! Χωρίς αμφιβολία πρόκειται για μία ξεχωριστή, σημαντική προσωπικότητα που είχε ως όραμα και αποστολή ζωής την προαγωγή των δικαιωμάτων του αδικημένου μισού πληθυσμού, αλλά και την εδραίωση της παγκόσμιας ειρήνης. Φυσικά, της αξίζει κάθε τιμή! Η ακούραστη δράση της για τη δικαιοσύνη των φύλων και την επίλυση των όποιων διαφορών με ειρηνικά μέσα, είναι η υπαρξιακή σφραγίδα της Μαργαρίτας. Καμία άλλη «πρώτη κυρία» δεν δικαίωσε στην ουσία του αυτόν τον τίτλο, όπως η σύζυγος του Ανδρέα Παπανδρέου & μάνα των τεσσάρων παιδιών τους.
Η πρόσκλησή της, αμέσως μετά την πτώση της χούντας και την αποκατάσταση της δημοκρατίας, για συλλογική διεκδίκηση δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, ενέπνευσε και κινητοποίησε τις γυναίκες από άκρου εις άκρον της Ελλάδας, ανεξαρτήτως κομματικής ένταξης. Υπήρξε το λαμπερό παράδειγμα θάρρους, διανοούμενη της θεωρίας και της δράσης, παθιασμένη φεμινίστρια και ακτιβίστρια για την ισότητα ανδρών και γυναικών και τη διεθνή ειρήνη. Πρωτοστάτησε στην ίδρυση της ΕΓΕ (Ένωση Γυναικών Ελλάδος) και αργότερα του ΚΕΔΕ (Κέντρο Έρευνας και Δράσης για την Ειρήνη), στην αλλαγή του αναχρονιστικού οικογενειακού δικαίου, την νομική εξίσωση ανδρών και γυναικών, παρά τη σφοδρή αντίδραση του συντηρητικού κατεστημένου, προπάντων της ΝΔ & της Εκκλησίας. Tον Ιούλιο 1985, ιδρύθηκε η Γενική Γραμματεία Ισότητας των Φύλων (ΓΓΙΦ), την οποία κατάργησε η σημερινή κυβέρνηση Μητσοτάκη.
Η Μαργαρίτα εργάσθηκε μεθοδικά, συλλογικά και αποτελεσματικά, ώστε η ισότητα των φύλων και οι διεκδικήσεις του φεμινιστικού κινήματος να αποτελέσουν προτεραιότητα της κυβερνητικής πολιτικής στη δεκαετία του 1980: κύρωση των διεθνών συμβάσεων, επεξεργασία και προώθηση νόμων του Αστικού και Ποινικού Δικαίου, όπως κατάργηση του θεσμού της προίκας, καθιέρωση πολιτικού γάμου, αποποινικοποίηση των αμβλώσεων, συναινετικό διαζύγιο, διατήρηση του επωνύμου των γυναικών μετά τον γάμο. Μοιραστήκαμε μαζί της το όραμα μιας σύγχρονης ευρωπαϊκής χώρας με ελευθερία, ισότητα και αλληλεγγύη.
Η αποποινικοποίηση της μοιχείας προηγήθηκε του Οικογενειακού Δικαίου με τον νόμο 1272 του 1982, που κατάργησε εξευτελιστικές διαδικασίες που καταρράκωναν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τροφοδοτούσαν εκβιασμούς και ψυχοφθόρες δίκες. Στο Ποινικό Δίκαιο οι αλλαγές αποσκοπούσαν στο να αντιμετωπισθούν αδικήματα, όπως η εγκατάλειψη κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, η βία και η προσβολή της αξιοπρέπειας των γυναικών.
Το αποτύπωμα της Μαργαρίτας Παπανδρέου θα παραμείνει ανεξίτηλο, γιατί άλλαξε ζωές και ενέπνευσε χιλιάδες θηλυκούς ανθρώπους με το παράδειγμά της, να διεκδικήσουν δικαιώματα και ισότητα, να αγωνιστούν με θάρρος & αυτοπεποίθηση, να γράψουν άρθρα & να εκπονήσουν ακόμη και διδακτορικές διατριβές. Προσωπικά, μετά την κρίση στα Ίμια (1996), εμπνεύστηκα από τις πρωτοβουλίες της Μαργαρίτας, για την προώθηση της ελληνοτουρκικής συνεννόησης, μέσα από τη δημιουργία της WinPeace, με γυναίκες από τις δύο πλευρές του Αιγαίου και πρόεδρο την Φωτεινή Σιάνου. Η διδακτορική μου έρευνα, για την επίδραση του εξευρωπαϊσμού/εκσυγχρονισμού στα δικαιώματα των γυναικών σε Ελλάδα και Τουρκία, υπό την επίβλεψη του καθηγητή Θάνου Βερέμη, φέρει την υποστήριξη της WinPeacε & ορίζεται από το πνεύμα της Μαργαρίτας. (Βλ. Άννα Καραμάνου, Η Ευρώπη και τα δικαιώματα των γυναικών. Ο εξευρωπαϊσμός σε Ελλάδα & Τουρκία, συγκριτική ανάλυση, Εκδ. Παπαζήση, 2015). Αποχαιρετώ την Μαργαρίτα με αγάπη & ευγνωμοσύνη!
Άννα Καραμάνου,
Πρώην Ευρωβουλευτής ΠΑΣΟΚ -Πρόεδρος Επιτροπής FEMM του Ε. K.
Διδάκτωρ ΕΚΠΑ
Δημοσιεύθηκε στο Καρφί το Σάββατο 26.09.2026
