Μιάμιση ώρα μετά τα μεσάνυχτα, στις 22 προς 23 Ιουνίου του 1996, ο Ανδρέας Παπανδρέου άφησε στην Εκάλη την τελευταία πνοή του, σε ηλικία 77 ετών. Το βράδυ είχε δειπνήσει με τον Γιώργο Παπανδρέου και την Άντα. Μαζί τους, όπως συνήθιζαν από τότε που βγήκε από το Ωνάσειο, είχαν ανεβεί στην Εκάλη ο Ν. Αθανασάκης και ο Τηλ. Χυτήρης. Ήταν ακόμη εκεί ο ειδικός που του έκανε ορθοφωνία και δύο γιατροί. Μαζί με το προσωπικό του σπιτιού και τη σύζυγό του Δήμητρα Λιάνη ήταν οι τελευταίοι άνθρωποι που τον είχαν δει ζωντανό.
Εκείνο το βράδυ δεν είχε καλή διάθεση. Έφαγε λίγο και πριν από τις δώδεκα σηκώθηκε. «Εγώ να πηγαίνω τώρα, εσείς μείνετε», απευθύνθηκε στους υπόλοιπους. Τους χαιρέτησε όλους διά χειραψίας και προχώρησε προς την πόρτα που οδηγούσε στην κρεβατοκάμαρά του. Ξαφνικά γύρισε πίσω και τους χαιρέτησε πάλι με ένα νεύμα.
Οι άλλοι δεν έδωσαν σημασία. Σε λίγο η νοσοκόμα που ξενυχτούσε στο δωμάτιο τούς κάλεσε: «Κάτι συμβαίνει, τρέξτε!». Ο Δ. Κρεμαστινός έσπευσε λίγο αργότερα και προσπάθησε να τον σώσει…
«Ο γιατρός μού ζήτησε να τον βοηθήσω ώστε να προσπαθήσει να κάνει ανάνηψη. Βγάλαμε τα ρούχα από τον πρόεδρο, ο οποίος ήταν σε κώμα, βοήθησα όσο μπορούσα εγώ, ο γιατρός έκανε μαλάξεις ειδικές μπας και γίνει ανάνηψη. Υπήρχε και το μηχάνημα και η γραμμή έγινε ευθεία, που σημαίνει ότι είχε έρθει το τέλος και δεν μπορούσε να γίνει ανάνηψη. Στο τέλος ο γιατρός στεναχωρημένος βγήκε από το δωμάτιο και έμεινα εγώ με τον Ανδρέα, νεκρό πλέον. Του έκλεισα τα μάτια». Αυτές ήταν οι τελευταίες στιγμές του Ανδρέα Παπανδρέου όπως τις περιέγραψε πρόσφατα ο στενός συνεργάτης του και πρώην υπουργός Τηλέμαχος Χυτήρης. Οι τελευταίες στιγμές του ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ και πρώην πρωθυπουργού. Ενός πολιτικού άνδρα που σημάδεψε την εποχή του και απέκτησε φανατικούς οπαδούς και ορκισμένους εχθρούς. Το πρωί της 23ης Ιουνίου οι Αθηναίοι είδαν στα περίπτερα τα παραρτήματα των εφημερίδων να αναγγέλλουν την είδηση του θανάτου ενός πολιτικού που σημάδεψε όσο κανένας άλλος με το πάθος του τη νεότερη πολιτική ιστορία της χώρας.
Ο Τηλέμαχος Χυτήρης μαζί με τον Νίκο Αθανασάκη είχαν αναλάβει να συντάξουν το κείμενο της σύντομης ομιλίας-παρέμβασής του στο Συνέδριο του κόμματος λίγες μέρες μετά.
«Το βράδυ εκείνο στο σπίτι του είχε επισκέψεις και δεν προλάβαμε. Μας είπε να ξαναπάμε την επομένη, που δυστυχώς δεν υπήρξε ποτέ. Αφού δεν είχε την έγκρισή του το κείμενο εκείνο, δεν δόθηκε και στη δημοσιότητα, όπως ήταν και το σωστό», είχε πει ο Τηλέμαχος Χυτήρης.
Ο Δημήτρης Κρεμαστινός πολλά χρόνια μετά, το 2019, «παραβίασε» το ιατρικό απόρρητο και σε άρθρο του αποκάλυψε τι ήταν αυτό που έκοψε το νήμα της ζωής του ιστορικού ηγέτη του ΠΑΣΟΚ. «Έζησε μετά την έξοδο από το Ωνάσειο περίπου έξι μήνες, αφού προηγουμένως είχε παραιτηθεί από την πρωθυπουργία. Τις τελευταίες ημέρες της ζωής του και ενόψει του Συνεδρίου του ΠΑΣΟΚ υφίστατο ένα διαρκές στρες με το δίλημμα εάν θα πρέπει ή όχι να παραστεί στο Συνέδριο. Το γεγονός αυτό πιθανόν να συνδέεται με την καρδιακή ανακοπή που υπέστη τέσσερις ημέρες προ του Συνεδρίου. Στη σταδιοδρομία μου, ουδέποτε αντιμετώπισα έναν άλλο άρρωστο με ανάλογα προβλήματα», είχε αναφέρει.
Οι πρώτες ώρες και οι αντιδράσεις στο ΠΑΣΟΚ μετά το μοιραίο
«Το πορτοκαλί τηλέφωνο, που τοποθετείται σε κάθε Σύνοδο Κορυφής στον χώρο του πρωθυπουργού, χτύπησε στο ξενοδοχείο “Μέντιτσι” της Φλωρεντίας στις 2.30 το πρωί.
»Ο γραμματέας του Υπουργικού Συμβουλίου Τάσος Μαντέλης -που μόλις είχε ενημερωθεί από τον Τηλέμαχο Χυτήρη- ανακοίνωσε στον Κώστα Σημίτη τον θάνατο του Ανδρέα Παπανδρέου.
»Ο πρωθυπουργός δεν βγήκε καθόλου από το δωμάτιό του. Επικοινώνησε με τον κυβερνητικό εκπρόσωπο Δημ. Ρέππα για την έκδοση της ανακοίνωσης και στη συνέχεια ο μόνος άνθρωπος που έμεινε μαζί του ήταν η σύζυγός του Δάφνη.
»Για τους συνεργάτες του πρωθυπουργού όμως -τόσο στη Φλωρεντία όσο και στην Αθήνα- άρχισε από τα χαράματα ο μαραθώνιος των συνεννοήσεων. Η Ολυμπιακή ειδοποιήθηκε να στείλει εσπευσμένως το “Φάλκον” στη Φλωρεντία για να παραλάβει την κυβερνητική αποστολή, ενώ οι κ.κ. Ν. Θέμελης και Ν. Χριστοδουλάκης ανέλαβαν να ειδοποιήσουν τους Ιταλούς για την ακύρωση της ομιλίας που επρόκειτο να εκφωνήσει ο κ. Σημίτης σε ινστιτούτο της Φλωρεντίας.
»Ο κ. Σημίτης απέρριψε την εισήγηση που του έγινε για σύγκληση του Υπουργικού Συμβουλίου στις 6.00 το απόγευμα – και το όρισε για τις 3.30. Το “Φάλκον” αναχώρησε από τη Φλωρεντία γύρω στη 1.00 το μεσημέρι».
Εκτελεστικό Γραφείο
«Δάκρυσαν τα μέλη του Εκτελεστικού Γραφείου έξω από την πόρτα του γραφείου του Ανδρέα Παπανδρέου – δίπλα στην αίθουσα που συνεδρίαζαν. Μια ανθοδέσμη στο γραφείο του προέδρου του ΠΑΣΟΚ ήταν η ελάχιστη ένδειξη αγάπης, ευγνωμοσύνης και σεβασμού “στον άνθρωπο που, όπως έλεγε συγκινημένος ο γραμματέας της Κ.Ε. Κ. Σκανδαλίδης, υπήρξε ο πολιτικός μας δάσκαλος, ο εμπνευστής μας”.
»Και δάκρυσαν ξανά, όταν ο Μαρίνος, ο καφετζής της Χαριλάου Τρικούπη, ανέβασε στον 6ο όροφο κονιάκ, καφέ και παξιμάδια – ως είθισται να γίνεται στα σπίτια που πενθούν.
»Το κλίμα στη δίωρη χθεσινή συνεδρίαση του Εκτελεστικού Γραφείου δεν έμοιαζε καθόλου μ’ αυτό των τελευταίων συνεδριάσεων. Όχι μόνο δεν υπήρξαν διαφωνίες -ομόφωνα αποφασίστηκε η κανονική διεξαγωγή του Συνεδρίου με το ίδιο περιεχόμενο-, αλλά όλοι συνεργάστηκαν προσθέτοντας ο καθένας τη δική του φράση, τη δική του επισήμανση στο μήνυμα που συντάχθηκε για τον θάνατο του Ανδρέα Παπανδρέου».
Δήμητρα Λιάνη και Μαργαρίτα αντάμωσαν στην εκκλησία
«Συναντήθηκαν μπροστά στη σορό του Ανδρέα Παπανδρέου η νυν και η πρώην σύζυγοί του: στην κεφαλή των ειδικών εδράνων των συγγενών που δέχονταν συλλυπητήρια ήταν σχεδόν ολόκληρη την ημέρα η Δήμητρα Λιάνη.
»Μετά το μεσημέρι προσήλθε στη Μητρόπολη και η Μαργαρίτα Παπανδρέου. Τις δύο γυναίκες χώριζε στην αρχή ο υπουργός Παιδείας Γιώργος Παπανδρέου με τη σύζυγό του Άντα και εν συνεχεία ο δεύτερος γιος του Ανδρέα Νίκος Παπανδρέου.
»Παρούσα και η κόρη του Σοφία Παπανδρέου, η οποία δεχόταν συλλυπητήρια καθισμένη δίπλα στη μητέρα της Μαργαρίτα. Στη Δήμητρα Λιάνη παραστέκονταν η Τέτη Γεωργαντοπούλου, ο Γ. Λιάνης, ο Γ. Κατσιφάρας και ο Μ. Καρχιμάκης.
»Ένα άλλο στιγμιότυπο που συγκίνησε όσους το παρατήρησαν ήταν η προσέλευση στη Μητρόπολη, για να προσκυνήσουν τη σορό του προέδρου του ΠΑΣΟΚ, όταν προσήλθε η Σωτηρία Μπέλλου, υποβασταζόμενη».
